YineDergi

Teo Grünberg, Anlam Kavramı Üzerine Bir Deneme, YKY, İstanbul 2006.

Kitap Grünberg’in 1963 yılının yazında hazırladığı doktora tezinin gözden geçirilmiş baskısıdır. Yapı Kredi Yayınları’nın Cogito serisinden çıkmıştır. Giriş, üç bölüm, notlar, biblografya ve “özel sözlük” olmak üzere 383 sayfadır. Ayrıca Doç. Dr. Hüseyin Batuhan’ın önsözüyle meraklısına sunulmuştur.

Anlam Kavramı Üzerine Bir Deneme akademik bir çalışma olmasına rağmen sade bir Türkçe ile yazılmıştır. Metni zorlu kılan; tanımlamaların ve akıl yürütmelerin yoğun bir şekilde kendini göstermesidir. Bu nedenle okuyucu için oldukça fazla dikkat gerektiren bir çalışmadır. Hüseyin Batuhan’ın deyimiyle, “eser biri dipnotlarla olmak üzere en az üç kere okunmalıdır”. Yazarın mantık birikimini cümlelerinin açıklığı-seçikliği ve kitabın kurgusunda görmek mümkündür. Her bir başlık altında konuyla ilgili kavramın tanımlamasının yapılması ve neredeyse argümansız/kanıtsız tek bir iddianın olmaması bunun açık bir göstergesidir.

Kitabın ana konusu olan anlam, ontolojik temel/kaynak varsaymaksızın dilsel bağlam içinde ele alınır. Yazara göre zaten felsefenin temel amacı: “Anlamı ontolojik ön kabullerden arındırıp kendinden delilli hale getirmektir.” Bu nedenle yazar mantıkçı pozitivistlerin ön kabulü olan metafizik önermelerin anlamsızlığını/fonksiyonsuzluğunu ispatlama peşindedir. Bu nedenle anlamı dilin sınırları içinde açıklama yolunu tutar.

Bir şeyin anlamından bahsetmek ve kendinden delilli hale getirmek onu dil sınırları (pragmatik, semantik ve sentaks) içinde tanımlamaktır. Grünberg bunu, ‘anlamın ilkel sınırlarını tespit etmek’ olarak açıklar. Ayrıca ilkel sınırlar, sadece nesnesini gösteren kategorematik ifadelerle belirlenir. Buna göre anlam, kategorematik ve sinkategorematik ifadelerde ortaya çıkar. Kategorematik ifadeler, dış dünyada nesnesini gösteren önermeler, tekil ve genel terimlerden oluşur. Sinkategorematik ifadeler ise herhangi bir nesneyi göstermez. Bir teorinin ilkel terimleri kategorematik olarak tanımlanması onların kendinden delilli olduklarını gösterir. Bu şekilde tanımlanmış kavramlarla kurulan sistemlerin sadece tutarlılıklarına bakılır. Bir teori kendi içinde tutarlı ise yasaya uygun demektir.

Analitik gelenek içinde kavramlar mantığı geliştirmenin bir ürünü olan Anlam Kavramı Üzerine Bir Deneme, anlamın ontolojisinden ziyade, ifade edilenin anlamı üzerinden fenomenolojik/görüngü bilimsel bir tahlil sunar. Bu nedenle anlamın kaynağı ve amacı ile ilgili problemleri görmezden gelen bir niteliğe sahiptir.